استقلال فور یو

“دفاع لوژین” در شطرنج

عنوان روسی این رمان “زاشیتا لوژینا”ست، به معنی “دفاع لوژین”، و اشاره دارد به دفاعی در شطرنج كه گویا استاد بزرگ شطرنج، لوژین، آن را ابداع كرده است. در كتاب، شرح زندگی “لوژین” در قالب داستان بازگو می‌شود. به گفته‌ی مترجم: “آلكساندر ایوانوویچ لوژین”، استاد بزرگ شطرنج، هم خالق استراتژی‌های بغرنج و ظریف است و هم بازیچه‌ی مستاصل تركیب بزرگی كه به مات شدن او می‌انجامد

. “لوژین” تقلا می‌كند تا از این تركیب خلاص شود، اما در این تلاش دفاعی درنمی‌یابد كه الگوهایی كه بی‌رحمانه تكرار می‌شوند محصول وجود متلاطم خود او هستند. “لوژین” تصور می‌كند كه با پیش‌بینی ناپذیركردن حركت‌های خود و با انجام دادن حركت‌های نامنتظره می‌تواند مسیر آن تركیب هولناك را عوض كند، اما می‌بینیم كه این استاد مغموم در همان حال كه می‌كوشد از الگوهای تكرارشونده اجتناب كند خودش با دقت بسیار مشغول ساختن چنین الگوهایی است.

 او با تكرار از تكرار می‌گریزد … “لوژین” از زندگی روزمره فاصله می‌گیرد، استراتژی‌های خاموش دفاعی ابداع می‌كند و تركیب‌هایی از اشیاء و امور پیرامون می‌سازد. همین‌ها او را آماده می‌كند تا زندگی‌اش را وقف شطرنج كند. شاید شطرنج وسیله‌ای باشد برای تعالی تعارض‌های درون. تعارض “لوژین” همان نیاز به گریز از الگوهای مانوس و نیز نیاز به استقبال از الگوهای مانوس است.

اما شطرنج نه تنها تعارض‌های “لوژین” را حمل نمی‌كند بلكه حتی نمی‌گذارد كه او از مرحله‌ی بازی فراتر رود. “لوژین” فقط تكرار می‌كند، و تقلای مایوسانه‌ی او برای اجتناب از تكرار به “خودماتی” می‌انجامد. استاد بزرگ در برابر تركیبی كه علیه او اجرا می‌شود به زانو درمی‌آید … “لوژین” با روزمره زیستن از روزمره زیستن می‌پرهیزد. با تكرار كنترل شده‌ی الگوها، از تكرار كنترل نشده‌ی آن‌ها می‌گریزد.

 احساس می‌كند كه رویدادها هم قبلا اتفاق افتاده‌اند. شطرنچ همواره بازی شده است. شطرنج جای واقعیت را گرفته، و دیگر برای “لوژین” واقعیتی غیر از شطرنج وجود ندارد. “لوژین در برابر تركیب عظیمی كه علیه او اجرا می‌شود به دفاع ابداعی خود متوسل می‌شود.